Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC vào ngày 27 tháng 10 năm 2025 về Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp và chính thức áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC được ban hành vào ngày 22 tháng 12 năm 2014 về Hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp và các văn bản liên quan về chế độ kế toán doanh nghiệp trong quá khứ. Sự xuất hiện của Thông tư 99 với loạt thay đổi trải rộng từ hệ thống tài khoản kế toán, quy định phần mềm, báo cáo tài chính cho đến kiểm soát nội bộ đang thu hút sự chú ý đặc biệt của cộng đồng doanh nghiệp. Đây được xem là sự thay đổi toàn diện và sâu rộng nhất trong hơn một thập kỷ qua, nhằm tiệm cận chuẩn mực quốc tế và chuẩn bị cho lộ trình áp dụng IFRS trong thời gian tới. Đáng chú ý hơn, lĩnh vực thẩm định giá vốn phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu kế toán thì văn bản mới này buộc các tổ chức thẩm định phải nhanh chóng thích ứng.
Hàng loạt thay đổi lớn: Từ tài khoản kế toán đến hệ thống báo cáo
Thông tư 99/2025/TT-BTC đã có những thay đổi quan trọng, thể hiện rõ định hướng hiện đại hóa, minh bạch hóa và trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp.
Trước hết, hệ thống tài khoản kế toán được đổi tên và tái cấu trúc, như “Thành phẩm” đổi thành “Sản phẩm”, “Sửa chữa lớn TSCĐ” thành “Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ”,… nhằm chuẩn hóa cách ghi nhận, tiệm cận thông lệ quốc tế. Cùng với đó, Thông tư bổ sung hàng loạt tài khoản mới, bao gồm cả “Tài sản sinh học”, khái niệm chỉ xuất hiện trong các chuẩn mực hiện đại. Ở chiều ngược lại, một số tài khoản bị loại khỏi danh mục, tạo sự tinh gọn trong hạch toán.
Điểm thay đổi được đánh giá mang tính đột phá là trao quyền chủ động cho doanh nghiệp: họ có thể tự mở, sửa, bổ sung tài khoản kế toán và biểu mẫu mà không cần xin phép Bộ Tài chính, miễn là ban hành Quy chế hạch toán kế toán nội bộ để đảm bảo thống nhất trong hệ thống.
Một điểm mới khác gây chú ý là việc thay “Bảng cân đối kế toán” bằng “Báo cáo tình hình tài chính”, phản ánh cách tiếp cận hiện đại hơn trong trình bày báo cáo tài chính. Đồng thời, Thông tư siết chặt các yêu cầu đối với phần mềm kế toán từ ngày 1/1/2026, đặc biệt về bảo mật và khả năng truy xuất.
Không chỉ vậy, Thông tư này lần đầu tiên quy định rõ ràng về kiểm soát nội bộ và quản trị nội bộ, buộc doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống kiểm soát nhằm đảm bảo tính tin cậy của số liệu.
Đáng chú ý, doanh nghiệp được quyền lựa chọn đơn vị tiền tệ trong kế toán, có thể là ngoại tệ nếu đáp ứng điều kiện; tuy nhiên, báo cáo tài chính công bố vẫn phải thể hiện bằng VND. Quy định này dự báo tác động mạnh tới các doanh nghiệp FDI hoặc doanh nghiệp có dòng tiền chủ yếu bằng ngoại tệ.
Tác động sâu rộng đến ngành thẩm định giá
Các tổ chức thẩm định giá nhận định sự thay đổi của Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ ảnh hưởng kỹ thuật kế toán, mà tác động trực tiếp đến cách thức thu thập, phân tích và xác minh dữ liệu, yếu tố mà mang tính quyết định trong quá trình xác định giá trị tài sản, giá trị doanh nghiệp hay giá trị dự án đầu tư.
- Số liệu kế toán trở nên đa dạng hơn khiến cho thẩm định viên cần phải “đọc vị” đúng
Việc doanh nghiệp được chủ động sửa đổi hệ thống tài khoản khiến cho số liệu đầu vào không còn hoàn toàn đồng nhất giữa các doanh nghiệp như trước. Thẩm định viên không chỉ kiểm tra số liệu, mà còn phải hiểu cách doanh nghiệp tổ chức tài khoản, các thay đổi nội bộ và tác động của chúng đến báo cáo tài chính. Nếu không cập nhật, thẩm định giá có nguy cơ “đọc sai” dòng tiền, chi phí, giá trị tài sản, điều mà sẽ dẫn tới thẩm định giá sai lệch.
- Tài sản sinh học: mở ra lĩnh vực thẩm định giá mới
Việc bổ sung tài khoản “Tài sản sinh học” là bước tiến phù hợp với các ngành nông nghiệp công nghệ cao. Các tổ chức thẩm định giá nay sẽ phải thẩm định giá trị súc vật nuôi, cây trồng cho sản phẩm định kỳ, tài sản trước đây ghi nhận không rõ ràng hoặc phải ước tính thủ công. Điều này đòi hỏi kiến thức chuyên sâu hơn và phương pháp thẩm định giá chuyên biệt.
- Chuyển đổi đơn vị tiền tệ: rủi ro tỷ giá tăng cao
Khi doanh nghiệp lập báo cáo bằng ngoại tệ nhưng trình bày bằng VND, thẩm định viên phải phân tích cả tác động của tỷ giá, thời điểm chuyển đổi và phương pháp chuyển đổi. Việc xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, vì thế trở nên phức tạp hơn.
- Báo cáo tình hình tài chính tạo nên cách đọc mới, tư duy mới
Cấu trúc báo cáo tình hình tài chính theo thông lệ quốc tế khiến cho nhiều chỉ tiêu thay đổi. Thẩm định viên phải hiểu được sự chuyển đổi này để so sánh số liệu qua các kỳ, tránh hiểu nhầm khi các chỉ tiêu không còn tương ứng giống nhau như trước.
- Kiểm soát nội bộ là yếu tố mới để đánh giá độ tin cậy số liệu
Trước đây, thẩm định viên chủ yếu dựa vào tính hợp lệ và logic của báo cáo tài chính. Nay, Thông tư 99/2025/TT-BTC yêu cầu doanh nghiệp có quy chế kiểm soát nội bộ, tạo cơ sở để thẩm định viên đánh giá mức độ tin cậy của dữ liệu. Một doanh nghiệp có kiểm soát nội bộ chặt chẽ sẽ có hệ số rủi ro thấp hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp khi thẩm định.
- Dữ liệu kế toán từ phần mềm chuẩn hóa dẫn đến thuận lợi trong kiểm chứng
Với quy định mới về phần mềm kế toán, việc truy xuất báo cáo, nhật ký thay đổi hay dữ liệu trở nên rõ ràng hơn. Điều này tăng khả năng xác minh độc lập của thẩm định viên, giảm thiểu rủi ro sai lệch dữ liệu.
Nhìn chung, Thông tư 99/2025/TT-BTC được xem là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa hệ thống kế toán Việt Nam. Với hàng loạt thay đổi mang tính nền tảng, văn bản này không chỉ tạo ra sự minh bạch và linh hoạt hơn cho doanh nghiệp mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với ngành thẩm định giá: chuyên nghiệp hơn, cập nhật hơn và cẩn trọng hơn với dữ liệu. Trong bối cảnh kinh tế ngày càng đòi hỏi chuẩn mực cao về minh bạch và trách nhiệm giải trình, những đổi mới này được kỳ vọng sẽ nâng chất lượng hoạt động thẩm định giá và góp phần tạo môi trường tài chính và kinh doanh trở nên lành mạnh hơn.
(MInh Châu)
Cùng chuyên mục